شیرهای پروپرشنال (Proportional Valves) از قطعات حیاتی و بسیار دقیق در بسیاری از سیستم‌های هیدرولیک و پنوماتیک مدرن هستند. این شیرها با کنترل دقیق دبی یا فشار، امکان حرکت‌های نرم و کنترل‌شده را در ماشین‌آلات صنعتی فراهم می‌کنند. نگهداری پیشگیرانه و سرویس به موقع شیر پروپرشنال نه تنها از خرابی‌های پرهزینه جلوگیری می‌کند، بلکه دقت و کارایی سیستم را در بلندمدت تضمین می‌نماید.

اگر به دنبال یک راهنمای عملی برای سرویس شیرهای پروپرشنال هستید، این مقاله گام‌به‌گام را تا انتها مطالعه کنید.

علائم هشداردهنده نیاز به سرویس شیر پروپرشنال

قبل از پرداختن به فرآیند سرویس، بهتر است با علائمی آشنا شوید که نشان می‌دهد شیر شما نیاز به توجه دارد:

• کاهش دقت: سیستم به درستی به سیگنال‌های کنترلی پاسخ نمی‌دهد.
• حرکت نامنظم سیلندر: حرکت سیلندرها به جای نرم و یکنواخت بودن، دچار پرش یا لرزش می‌شود.
• افزایش حرارت سیستم: گرمای غیرعادی در اطراف شیر.
• نشت روغن: مشاهده چکه یا نشتی از بدنه یا اتصالات شیر.
• تغییر در صدای کارکرد: ایجاد صداهای غیرمعمول مانند تق تق یا سوت از شیر.

وسایل مورد نیاز برای سرویس

• دستکش و عینک ایمنی
• کیت مخصوص تعمیر شیر (Seal Kit)
• حلال تمیزکننده مخصوص (مانند ایزوپروپیل الکل)
• هوای فشرده تمیز و خشک
• آچارهای مناسب (اغلب آچار آلن)
• ظروف تمیز برای قرار دادن قطعات
• پارچه‌های بدون پرز (Lint-Free Cloth)

گام به گام سرویس و نگهداری شیر پروپرشنال

هشدار ایمنی: قبل از شروع هرگونه کار، اطمینان حاصل کنید که فشار سیستم کاملاً تخلیه شده، برق سیستم قطع شده و شیر به دمای محیط رسیده است.

اول: خارج کردن شیر از مدار

1. مسیرهای ورودی و خروجی شیر را با استفاده از شیرهای قطع‌کننده، ایزوله کنید.
2. به آرامی اتصالات الکتریکی (کنتور) را جدا کنید. مراقب پین‌های ظریف باشید.
3. با استفاده از آچار مناسب، پیچ‌های اتصال شیر به مانیفولد یا بلوک را باز کنید.
4. شیر را به دقت از جای خود خارج نمایید.

دوم: جداسازی (Disassembly)

1. شیر را روی یک سطح کاملاً تمیز قرار دهید.
2. با توجه به کاتالوگ سازنده، بدنه اصلی، سلونوئید (Solenoid) و اسپول (Spool) را از یکدیگر جدا کنید.
3. تمام اورینگ‌ها، گسکت‌ها و واشرها را با دقت خارج کنید. به خاطر داشته باشید که قرارگیری اورینگ‌ها را یادداشت کنید تا در مرحله مونتاژ دچار اشتباه نشوید.
4. اسپول (قطعه متحرک داخلی) را با احتیاط کامل از بدنه خارج نمایید. این قطعه بسیار حساس است و به راحتی آسیب می‌بیند.

سوم: تمیزکاری کامل

این مرحله، مهمترین قسمت سرویس شیر پروپرشنال است.

1. تمام قطعات فلزی (بدنه، اسپول و …) را در حلال مناسب غوطه‌ور کرده و با برس‌های نرم (مانند برس مسواک) تمیز کنید.
2. از هوای فشرده خشک و تمیز برای زدودن ذرات ریز و残余 حلال از تمام مجاری و سوراخ‌ها استفاده کنید.
3. اسپول را داخل بدنه قرار داده و به آرامی حرکت دهید تا از روانی حرکت آن اطمینان حاصل کنید. سپس دوباره آن را خارج نمایید.
4. هرگز از هوای فشرده برای خشک کردن مستقیم اسپول در داخل بدنه استفاده نکنید، زیرا این کار می‌تواند باعث ایجاد ضربه و آسیب به قطعه شود.
5. تمام قطعات را با پارچه بدون پرز خشک کنید.

چهارم: بازرسی قطعات

همزمان با تمیزکاری، تمام قطعات را از نظر سایش و آسیب بررسی کنید:

• اسپول و بدنه: به دنبال خط و خش، خوردگی یا تغییر رنگ باشید. حتی کوچکترین آسیب می‌تواند روی عملکرد شیر تأثیر بگذارد.
• اورینگ‌ها و گسکت‌ها: تمامی این قطعات باید تعویض شوند. حتی اگر آسیب‌دیده به نظر نمی‌رسند، از کیت تعمیر جدید استفاده کنید.
• سلونوئید: اتصالات الکتریکی و بدنه آن را از نظر سلامت بررسی کنید.

پنجم: مونتاژ مجدد

1. تمام قطعات تمیز و خشک شده را آماده کنید.
2. اورینگ‌ها و گسکت‌های جدید را با روغن مناسب (معمولاً همان روغن سیستم) چرب کرده و در جای خود قرار دهید.
3. اسپول را که کاملاً تمیز است، با دقت و بدون اعمال فشار وارد بدنه کنید. حرکت آن باید بسیار نرم و روان باشد.
4. قطعات دیگر مانند سلونوئید را به بدنه اصلی متصل کرده و پیچ‌ها را با گشتاور مشخص شده توسط سازنده (در کاتالوگ) محکم کنید.

ششم: نصب و راه‌اندازی مجدد

1. شیر را در جای خود نصب کرده و پیچ‌ها را با گشتاور مناسب ببندید.
2. اتصالات هیدرولیک/پنوماتیک را مجدداً وصل کنید.
3. اتصال الکتریکی (کنتور) را به درستی متصل نمایید.
4. به آرامی فشار سیستم را بازگردانید و به دنبال نشتی در اتصالات باشید.

هفتم: تست و کالیبراسیون نهایی

1. سیستم را روشن کنید.
2. با اعمال سیگنال‌های کنترلی مختلف، پاسخ شیر را بررسی کنید.
3. از دقت حرکت، نبود لرزش و عملکرد روان سیستم اطمینان حاصل نمایید.
4. در برخی از شیرهای پیشرفته، ممکن است نیاز به کالیبراسیون الکترونیکی با استفاده از نرم‌افزار مربوطه باشد.

نکات طلایی برای افزایش عمر شیر پروپرشنال

• فیلتراسیون مناسب: مهمترین عامل در طول عمر شیرهای پروپرشنال، استفاده از فیلترهای با کیفیت و تعویض به موقع آن‌ها است. آلودگی روغن بزرگترین دشمن این شیرهاست.
• کنترل دمای سیستم: از کارکرد سیستم در دمای بهینه اطمینان حاصل کنید. دمای بالا باعث تخریب سریع روغن و قطعات می‌شود.
• بررسی دوره‌ای روغن: آنالیز دوره‌ای روغن می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت سیستم در اختیار شما قرار دهد.

سخن پایانی

انجام سرویس دوره‌ای شیرهای پروپرشنال یک سرمایه‌گذاری هوشمندانه است. با پیروی از این راهنمای گام به گام، می‌توانید از توقف‌های ناخواسته خط تولید جلوگیری کرده، دقت ماشین‌آلات خود را حفظ کنید و در هزینه‌های تعمیرات اساسی صرفه‌جویی نمایید. در صورت بروز مشکلات پیچیده‌تر، همیشه از متخصصین مربوطه کمک بگیرید.