دلیل چروک شدن پلاستیک تزریق: چروک شدن سطح قطعه یکی از آزاردهنده‌ترین عیوب در فرآیند تزریق پلاستیک است. این عیب که در زبان فنی گاهی با اصطلاح “Wrinkle” یا “Flow Mark” نیز شناخته می‌شود، نه تنها ظاهر محصول نهایی را خراب می‌کند، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات ساختاری عمیق در قطعه باشد. اگر شما هم با مشکل چروک شدن قطعه پلاستیک تولیدی خود مواجه هستید، تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید تا ریشه‌یابی دقیق و راهکارهای قطعی آن را بررسی کنیم.

چروک قطعه پلاستیکی چیست؟

چروک در تزریق پلاستیک معمولاً به صورت خطوط ناهموار، موج‌دار یا تا خوردگی‌های ظریف روی سطح قطعه دیده می‌شود. این پدیده اغلب در مسیر جریان مواد مذاب (در محل تلاقی جبهه‌های مواد) یا در گوشه‌های قالب رخ می‌دهد. عامل اصلی این عیب، سرد شدن ناگهانی یا مقاومت غیرعادی در برابر جریان مواد مذاب (مذاب پلیمر) است.

6 علت اصلی چروک شدن قطعه در تزریق پلاستیک

برای حل مشکل چروک شدن پلاستیک، ابتدا باید پارامترهای زیر را بررسی کنید:

1. دمای پایین مذاب یا قالب (علت اول)

رایج‌ترین دلیل چروک شدن، سرد بودن بیش از حد مواد یا سطح قالب است. وقتی پلیمر مذاب با جداره سرد قالب برخورد می‌کند، لایه‌ای منجمد روی سطح تشکیل می‌دهد. با ادامه تزریق، مذاب تازه این لایه سخت شده را هل می‌دهد و باعث چروکیدگی یا موج‌افتادگی روی سطح می‌شود.

• دمای مذاب: دمای ذوب توصیه شده توسط سازنده گرانول را بررسی کنید.
• دمای قالب: اگر قالب خیلی سرد باشد (مخصوصاً در تولید قطعات نازک)، انجماد زودرس رخ می‌دهد.

2. سرعت تزریق نامناسب (بسیار کند)

اگر سرعت تزریق (Injection Speed) خیلی پایین باشد، مواد در حین پر کردن حفره قالب شروع به سرد شدن می‌کنند. این سرد شدن تدریجی، ویسکوزیته را بالا برده و اجازه نمی‌دهد مواد به صورت یکنواخت سطح را پر کنند. نتیجه، طرح‌های چروک‌مانند روی سطح قطعه است.

3. فشار نگهداری و فشار تزریق ناکافی

پس از پر شدن قالب، قطعه شروع به جمع شدن (Shrinkage) می‌کند. اگر فشار نگهداری (Holding Pressure) یا زمان آن کم باشد، مواد کافی برای جبران این انقباض به قالب تزریق نمی‌شود. این خلأ باعث مکش سطح قطعه به داخل و ایجاد فرورفتگی‌های موجی شکل (چروک سطحی) می‌شود.

4. طراحی نامناسب مسیر راهگاه و گیت (Gate)

• گیت خیلی کوچک: اگر دهانه ورودی مواد به قالب تنگ باشد، مواد با فشار برشی (Shear Stress) بالا وارد شده و سطح بیرونی آن پاره یا چروک می‌شود.
• موقعیت بد گیت: اگر گیت در ناحیه‌ای نازک قرار گرفته و مذاب مجبور باشد از یک شکاف باریک به فضای بزرگ پرش کند، پدیده “جلوه فواره‌ای” (Fountain Flow) مختل شده و سطح چروک می‌شود.

5. رطوبت در مواد اولیه (گرانول)

اگر مواد پلاستیکی قبل از تزریق به خوبی خشک نشده باشند، رطوبت موجود در آنها در اثر حرارت سیلندر به بخار تبدیل می‌شود. این بخار روی سطح قطعه حباب‌های ریز و چروکیدگی‌های نقره‌ای رنگ (Splay Marks) ایجاد می‌کند که گاهی با چروک اشتباه گرفته می‌شود.

6. گازهای محبوس در قالب (Air Trap)

وقتی هوا یا گازهای ناشی از ذوب پلاستیک نتوانند از قالب خارج شوند (به دلیل نبود یا کافی نبودن هواکش‌ها)، در گوشه‌ها فشرده شده و در مقابل جریان مذاب مقاومت می‌کنند. این مقاومت باعث “دیزلی شدن” یا چروکیدگی در انتهای مسیر پر شدن قالب می‌شود.

راهکارهای تخصصی برای رفع چروک قطعه پلاستیکی

برای رفع عیب چروک شدن قطعه پلاستیکی، این مراحل را به ترتیب انجام دهید:

1. بهینه‌سازی پروفایل دما:
   • دمای نازل را 5 تا 10 درجه افزایش دهید.
   • دمای قالب را با استفاده از ترموستات یا گرم کن‌های قالب (Mold Heater) افزایش دهید (مخصوصاً در زمستان).
2. تنظیم مجدد سرعت و فشار:
   • سرعت تزریق را به صورت پله‌ای افزایش دهید تا زمانی که موج از بین برود.
   • فشار نگهداری را 10 تا 20 بار افزایش دهید و زمان آن را طولانی‌تر کنید تا قطعه در قالب کاملاً متراکم شود.
3. اصلاح نقطه ورود مواد:
   • در صورت امکان، قالب را بازنگری کرده و سایز گیت را بزرگ‌تر کنید یا آن را به ناحیه‌ای با ضخامت بیشتر منتقل کنید.
4. خشک کردن اصولی مواد اولیه:
   • گرانول‌های مستعد رطوبت (مانند ABS، نایلون (PA) و PET) باید طبق کاتالوگ سازنده و با دستگاه خشک‌کن هوای گرم یا خشک‌کن رطوبت‌گیر سیلو شوند. (معمولاً 2 تا 4 ساعت در دمای 80 تا 100 درجه سانتی‌گراد)
5. بهبود هواگیری قالب (Venting):
   • شیارهای هواکش روی خط جدایش قالب را تمیز کنید. گاهی رسوبات قالب، راه هوا را می‌بندند.
   • اگر قالب طراحی جدید است، از قالب‌ساز بخواهید شیارهای هواکش (عمق 0.02 تا 0.05 میلی‌متر) را اضافه کند.
6. کاهش مواد رنگی مستربچ (Masterbatch):
   • گاهی درصد بالای مستربچ رنگی باعث کاهش چسبندگی مذاب و چروک شدن سطح می‌شود. درصد اختلاط را موقتاً کاهش دهید تا نتیجه مشخص شود.
7. تمیز کردن پیچ دستگاه (Screw):
   • مواد سوخته و رسوب کرده روی پیچ و درون سیلندر و ماردون می‌توانند جریان مذاب را غیریکنواخت کنند. سرویس دوره‌ای پیچ دستگاه الزامی است.
8. بررسی ویسکوزیته مواد:
   • از روان‌کننده‌های مجاز (مانند واکس‌های پلی‌اتیلنی) برای افزایش شاخص جریان مذاب (MFI) مواد سخت استفاده کنید، اما در دوز کم تا خواص مکانیکی قطعه افت نکند.

نتیجه‌گیری تخصصی

چروک شدن قطعه در دستگاه تزریق پلاستیک یک عیب چندعاملی است. پیشنهاد می‌شود تکنسین‌های تنظیم دستگاه به ترتیب اولویت، دما و سرعت تزریق را بررسی کنند (که 80% موارد را حل می‌کند) و سپس به سراغ خشک کردن مواد و اصلاح قالب بروند. ثبت دقیق پارامترهای هر شات تزریق، کلید طلایی شما برای تکرارپذیری کیفیت و رفع این عیب خواهد بود.

توجه: این مقاله جهت راهنمایی فنی تولیدکنندگان محترم تهیه شده است و رعایت نکات ایمنی هنگام کار با دستگاه تزریق پلاستیک الزامی است.

لینک های مهم و کاربردی

آموزش کار با دستگاه

عیب یابی ماشین تزریق پلاستیک

آموزش کامل تعمیر و عیب یابی هیدروموتور دستگاه تزریق پلاستیک

بهینه‌سازی پارامترهای تزریق پلاستیک: کلید بهبود کیفیت محصول و کاهش عیوب

علت تاب برداشتن قطعه پلاستیکی هنگام تولید + ۸ راهکار قطعی برای رفع آن

علت ناقص شدن جنس در دستگاه تزریق پلاستیک و راه‌کارهای رفع آن